Sočuvani se boite, na eden del ima sloj i od postar živopis, a verojatno bile naslikani vo 13 i 14 vek, veli Branislav Risteski od Institutot za staroslovenska kultura

Delovi od freskoživopis, prvično datiran vo 13 ili 14 vek, pronajdoa arheolozite na skopskoto Kale. Tie vednaš se odneseni na konzervacija vo laboratorijata na Muzejot na Makedonija. Temeli od crkva sè ušte ne se locirani, no naučnicite veḱe imaat indicii kade bi možel da se naoǵa prviot srednovekoven hristijanski hram. Sosema e otvorena južnata vlezna porta na gradot, koja „gleda“ kon zgradata na Makedonskata opera i balet. Rečisi site arheolozi rasporedeni na tvrdinata gi istražuvaat sloevite od srednovekovniot period. Najstariot lociran sloj zasega e vo bakarnoto vreme (sreden eneolit), vremenski opredelen okolu 2.600 i 2.500 godina pred novata era.

Skopskoto Kale e pretvoreno vo vistinsko gradilište. Okolu 200 arheolozi, arhitekti, istoričari na umetnost, studenti po arheologija, rabotnici, podeleni vo ekipi, gi simnuvaat sloevite zemja, fotografiraat, dokumentiraat i prodolžuvaat nadolu, vo postarite tajni na minatoto.

Arheologot Dragi Mitrevski, rakovoditel na istražuvanjata na tvrdinata, veli deka ne e iznenaden od „situaciite“ što gi nudi zemjata.

- Pronajdovme delovi od freski i malter. Toa i go očekuvavme, zašto spored istoriskite izvori na lokalitetot imalo crkvi. No, sè ušte ne sme gi našle temelite. Veḱe sme vo sredniot vek. Od bedemot izleze južnata porta. Toa e ubav objekt, reprezentativen za konzervacija - objasnuva Mitrevski.

Dosega pronašle okolu 300 moneti, glavno vizantiski. Pronaoǵaat i jami. „Ima dvižen materijal, ama malku arhitektura“, veli Mitrevski.

Freskoslikarstvoto e pronajdeno na dzid vo sektorot so koj rakovodat arheolozite Branislav Risteski od Institutot za staroslovenska kultura od Prilep i Ljubinka Džidrova od Muzejot na Makedonija.

- Freskite gi pronajdovme nedopreni. Ima i pogolemi parčinja. Sočuvani se boite, na eden del ima sloj i od postar živopis. Verojatno se od 13 i 14 vek. Pronajdovme i kamen-bigor, karakterističen za gorni delovi od crkva. No, sè ušte ne sme pronašle temeli od hram. Imame indicii kade približno se naoǵa, no tie delovi sè ušte se zatrupani i doprva treba da gi istražime - objasnuva Risteski.

Spored istoriskite izvori, na skopskoto Kale vo srednovekovniot period se naoǵale katedralnata crkva „Bogorodica Troeručica“, dvete crkvi na semejstvoto Apokavk, „Sv. Nikola“ i „Sv. Bogorodica“ i crkvata „Sv. Bogorodica“ na monahot Ksenofon.

Blizu do mestoto na koe e pronajden živopisot, celosno e otkriena edna triagolna kula, koja vo minatoto go branela gradot od osvojuvačite i bila del od golemiot kiklopski dzid, celiot obložen so masivni kameni blokovi.

- Gi „fativme“ osnovnite stratigrafski sloevi. Bedemot e vkopan vo slojot na eneolitskata naselba - veli Džidrova.

Praistoriskiot sloj vo sektorot go istražuva Aleksandar Mitkoski od prilepskiot Zavod i muzej. Toj iskopuva objekt sostaven od dve prostorii. Vo ednata od niv ima pitos - golem keramički sad vkopan vo zemja, vo koj verojatno žitelite na naselbata čuvale hrana. Mitkoski veli deka pod toj lociral ušte dva sloja, stotina godini postari.

Meǵu najinteresnite istražuvački punktovi e južniot bedem, svrten kon mostovite na rekata Vardar, stokovnata kuḱa „Most“ i zgradata na Makedonskata televizija. Arheolozite se naoǵaat vo sredniot vek, potočno vo 12 i 13 vek. Marjan Jovanov od Institutot za arheologija pri Filozofskiot fakultet vo Skopje izdvojuva baza od srednovekoven stolb i kameni paleti od oltarna pregrada, sekundarno vrgadeni vo bedemot.

- Toa ukažuva deka tuka postoel reprezentativen objekt od sakralen karakter. Ima indicii vo okolinata da se naoǵa srednovekovna crkva. Bedemot, pak, ni dava stratigrafska slika za lokalitetot. Sega iskopuvame rabotilnici za obrabotka na bronza. Vo pogornite sloevi pronajdovme nekropola. Imaše 11 groba. Spored prstenče koe poteknuva od 12 ili 13 vek go opredelivme vremeto koga bile pogrebani luǵeto - veli Jovanov.

Na dnoto, vklešten vo dzidot e skelet na pokojnik od nekropolata. Izgleda kako na pleḱi da gi drži sloevite zemja što gi donelo novoto vreme.

Arheološkite istražuvanja ḱe traat do krajot na letoto. Proektot go finansira Vladata so 2 miliona evra. Za godinava se odvoeni 950.000 evra, od koi okolu 500.000 evra ḱe bidat iskoristeni za arheološkite istržuvanja. Celta na proektot e da se istržat, saniraat, konzerviraat, restavriraat i prezentiraat bedemite i kulite na jugozapadniot del od tvrdinata.

Откопани првите фрески на Кале

Сочувани се боите, на еден дел има слој и од постар живопис, а веројатно биле насликани во 13 и 14 век, вели Бранислав Ристески од Институтот за старословенска култура

Делови од фрескоживопис, првично датиран во 13 или 14 век, пронајдоа археолозите на скопското Кале. Тие веднаш се однесени на конзервација во лабораторијата на Музејот на Македонија. Темели од црква се' уште не се лоцирани, но научниците веќе имаат индиции каде би можел да се наоѓа првиот средновековен христијански храм. Сосема е отворена јужната влезна порта на градот, која „гледа“ кон зградата на Македонската опера и балет. Речиси сите археолози распоредени на тврдината ги истражуваат слоевите од средновековниот период. Најстариот лоциран слој засега е во бакарното време (среден енеолит), временски определен околу 2.600 и 2.500 година пред новата ера.

Скопското Кале е претворено во вистинско градилиште. Околу 200 археолози, архитекти, историчари на уметност, студенти по археологија, работници, поделени во екипи, ги симнуваат слоевите земја, фотографираат, документираат и продолжуваат надолу, во постарите тајни на минатото.

Археологот Драги Митревски, раководител на истражувањата на тврдината, вели дека не е изненаден од „ситуациите“ што ги нуди земјата.

- Пронајдовме делови од фрески и малтер. Тоа и го очекувавме, зашто според историските извори на локалитетот имало цркви. Но, се' уште не сме ги нашле темелите. Веќе сме во средниот век. Од бедемот излезе јужната порта. Тоа е убав објект, репрезентативен за конзервација - објаснува Митревски.

Досега пронашле околу 300 монети, главно византиски. Пронаоѓаат и јами. „Има движен материјал, ама малку архитектура“, вели Митревски.

Фрескосликарството е пронајдено на ѕид во секторот со кој раководат археолозите Бранислав Ристески од Институтот за старословенска култура од Прилеп и Љубинка Џидрова од Музејот на Македонија.

- Фреските ги пронајдовме недопрени. Има и поголеми парчиња. Сочувани се боите, на еден дел има слој и од постар живопис. Веројатно се од 13 и 14 век. Пронајдовме и камен-бигор, карактеристичен за горни делови од црква. Но, се' уште не сме пронашле темели од храм. Имаме индиции каде приближно се наоѓа, но тие делови се' уште се затрупани и допрва треба да ги истражиме - објаснува Ристески.

Според историските извори, на скопското Кале во средновековниот период се наоѓале катедралната црква „Богородица Троеручица“, двете цркви на семејството Апокавк, „Св. Никола“ и „Св. Богородица“ и црквата „Св. Богородица“ на монахот Ксенофон.

Близу до местото на кое е пронајден живописот, целосно е откриена една триаголна кула, која во минатото го бранела градот од освојувачите и била дел од големиот киклопски ѕид, целиот обложен со масивни камени блокови.

- Ги „фативме“ основните стратиграфски слоеви. Бедемот е вкопан во слојот на енеолитската населба - вели Џидрова.

Праисторискиот слој во секторот го истражува Александар Миткоски од прилепскиот Завод и музеј. Тој ископува објект составен од две простории. Во едната од нив има питос - голем керамички сад вкопан во земја, во кој веројатно жителите на населбата чувале храна. Миткоски вели дека под тој лоцирал уште два слоја, стотина години постари.

Меѓу најинтересните истражувачки пунктови е јужниот бедем, свртен кон мостовите на реката Вардар, стоковната куќа „Мост“ и зградата на Македонската телевизија. Археолозите се наоѓаат во средниот век, поточно во 12 и 13 век. Марјан Јованов од Институтот за археологија при Филозофскиот факултет во Скопје издвојува база од средновековен столб и камени палети од олтарна преграда, секундарно вргадени во бедемот.

- Тоа укажува дека тука постоел репрезентативен објект од сакрален карактер. Има индиции во околината да се наоѓа средновековна црква. Бедемот, пак, ни дава стратиграфска слика за локалитетот. Сега ископуваме работилници за обработка на бронза. Во погорните слоеви пронајдовме некропола. Имаше 11 гроба. Според прстенче кое потекнува од 12 или 13 век го определивме времето кога биле погребани луѓето - вели Јованов.

На дното, вклештен во ѕидот е скелет на покојник од некрополата. Изгледа како на плеќи да ги држи слоевите земја што ги донело новото време.

Археолошките истражувања ќе траат до крајот на летото. Проектот го финансира Владата со 2 милиона евра. За годинава се одвоени 950.000 евра, од кои околу 500.000 евра ќе бидат искористени за археолошките истржувања. Целта на проектот е да се истржат, санираат, конзервираат, реставрираат и презентираат бедемите и кулите на југозападниот дел од тврдината.

ЗАВРШИЈА АРХЕОЛОШКИТЕ ИСКОПУВАЊА НА СКОПСКАТА ТВРДИНА

Калето имало најубави бедеми на Балканот

Откриен е голем дел од одбранбените ѕидови, кои биле изградени од камен и тула, а фасадата потсетува на најубава средновековна црква

Скопската тврдина имала најубави бедеми на Балканот во 10 век, во времето на царот Самуил. Археолозите, кои половина година ги откриваат тајните на Калето, открија поголем дел од одбранбените ѕидови, кои биле изградени од камен и тула. Фасадата потсетува на најубава средновековна црква. Дека Скопје бил еден од најразвиените градови на Балканот покажува колекцијата оловни пломби, една од најбогатите збирки пронајдени досега. Археологот Драги Митревски, раководител на истражувањата на тврдината, објаснува дека пломбите се драгоцен материјал со историско значење што покажува дека на локалитетот била сместена администрација.

- Ископувањата го потврдија големото значење на Кале како градски, административен и културен центар на овој дел од Балканот - вели Митревски.

Археолозите завршија со годинашните истражувачките активности. Теренот и откриените градби се оставени во состојба погодна да почне конзервацијата на објектите. Митревски вели дека по санацијата ќе бидат видливи наслоените остатоци од сите периоди. Најстара фаза на живот на Калето е праисторијата, а најмладата - катастрофалниот земјотрес во Скопје во 1963 година.

- Кога локалитетот ќе биде презентиран како целина ќе може да се види комплетниот културен развој на Калето. Имаме доволно наоди и податоци за да одговориме на тој предизвик. Има движни и недвижни наоди од 4 милениум пред новата ера до денес кои убаво го илустрираат вкупниот културен развиток на локалитетот - објаснува Митревски.

Јавноста тоа ќе може да го види до крајот на годинава. Екипата планира голема изложба во Музејот на град Скопје, на која ќе бидат претставени сите резултати и наоди откриени на Кале. Митревски вели дека дури тогаш целосно ќе биде реализирана првата фаза од археолошките истражувања на Калето.

- Уверен сум дека ќе одговориме на сите прашања врзани за локалитетот. Уште поважно е тоа што ќе понудиме решенија за урбанизацијата на Кале и афирмација на неговите вредности. Неопходно е локалитетот да прерасне во археолошки центар. Кале треба да има посебен музеј и истражувачки центар. Тоа е основен предуслов за туристичка експлоатација на овој простор - смета Митревски.

Како најголемо изненадување на Калето тој го издвојува високото културно и техничко ниво на изработката на бедемот од 10 век. Во таа категорија спаѓа интензитетот на живеење и културните достигања од 14 век.

- Податоците за Скопје во тој период досега ги имавме само во пишаните извори. Сега ги имаме и пред наши очи - вели Митревски.

Тој како специфичен го издвојува животот на Калето во праисториски период, од 4 до 2 милениум пред новата ера. Изненадувања се поединечните богати колекции на праисториска теракотна пластика, на средновековна глазирана керамика (луксузни производи), на предмети од црковен карактер. Има голема циркулација на монети од сите периоди.

- На Кале имало континуиран живот со милениуми. Го „нема“ само римскиот период, но тоа е нормално, бидејќи во тоа време градот бил преместен во Скупи. Засега целосно се откриени околу 8 отсто од вкупната површина на Калето. Комплетно е откриена една црква, која веројатно била изградена во 14 век и била употребувана низ вековите во турскиот период. Таа била изградена на најдоминантниот дел од теренот и ќе биде целосно конзервирана - вели Митревски.

На археолошките ископувањата учествуваа повеќе од 200 археолози, историчари на уметноста, студенти по археологија и работници. Планирано е ископувањата да продолжат напролет. Проектот за заштита на скопската тврдина го финансира Владата со 2 милиона евра. За годинава беа одвоени 950.000 евра. Околу 500.000 евра од нив беа искористени за археолошките истражувања. Целта на проектот е да се истражат, санираат, конзервираат, реставрираат и да се презентираат бедемите и кулите на југозападниот дел од тврдината.

Пронајдоците од Калето изложени во Музејот

Пронајдоците од Калето изложени во Музејот
Земјанки од 4-от милениум пред новата ера, печки за керамика од бронзено време, монети од 4-от век пред нова ера, ова се само дел од 400-те предмети пронајдени во последните археолошки истражувања на скопската тврдина Кале.

Вечерва во Музејот на град Скопје тие ќе можат да се видат на изложбата насловена „Ревајвл“ или оживување на Скопје.

„Некои предмети имаат големо историско значење, некои големо естетско, уметничко значење, некои имаат големо културно значење, археолошко, хронолошко. Кога се ќе се собере, ние сето тоа да го најдеме во еден предмет и да го издвоиме како посебна вредност е многу тешко“, изјави Драги Митревски, раководител на проектот.

„Ако треба да одговорам кои уметнички највредни предмети би ја издвоил луксузната византиска керамика, која е една колекција на предмети, можеби најбогата на Балканот од тој тип“, додаде Митревски.

Ископувањата на Калето траеја од март до ноември годинава, се ископувало на 12 пунктови, работеле околу 300 луѓе. Пронајдени се вкупно околу 1.500 предмети и уште толку монети.

Тоа што не е изложено во Музејот се археолошките недвижности, како бедемот од времето на Самуил и остатоците од средновековната црква.

Археолошките истражувања ќе продолжат и во 2008-ма, ќе се реставрираат и конзервираат археолошките наоди од Калето.

Изложбата ќе ја отвори премиерот Груевски, а поканети се и археолози од Србија, Косово, Албанија, Грција и Бугарија.